Cumhurbaşkanı Erdoğan İnsan Hakları Eylem Planı'nı açıkladı: İşte madde madde İnsan Hakları Eylem Planı

Cumhurbaşkanı Erdoğan İnsan Hakları Eylem Planı Tanıtım Toplantısı'nda konuştu. Cumhurbaşkanı Erdoğan 9 amaç ve 11 temel ilkeyi içeren İnsan Hakları Eylem Planı'nı açıkladı. İnsan Hakları Eylem Planı'nın uzun ve emek verilen bir çalışma olduğunu ifade eden Erdoğan, ''Nihai amaç yeni ve sivil bir anayasadır'' dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan İnsan Hakları Eylem Planı'nı açıkladı: İşte madde madde İnsan Hakları Eylem Planı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğanİnsan Hakları Eylem Planı Tanıtım Toplantısı'nda konuştu. 9 amaç ve 11 temel ilkeyi içeren Eylem Planı'nı açıklayan Erdoğan, yeni Anayasa çağrısını da yineledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın konuşmasından öne çıkan satır başları şu şekilde:

- İnsan Hakları Eylem Planı, değişim ve reform irademizin devam ettiğinin ve devam edeceğinin bir örneğidir. Uzun ve çok emek verilen bir çalışma oldu.

- İnsan Hakları Eylem Planı’nın hazırlığında asıl belirleyici, milletimizin ihtiyaç ve talepleri olmuştur.

- Her reform, daha özgürlükçü, daha katılımcı, daha çoğulcudemokrasiye ulaşma konusunda milletimizle aramızdaki duygu ve düşünce birliğinin eseriydi, İnsan Hakları Eylem Planı da böyledir.

- Her zamanki gibi en büyük dayanacağımız bu toprakları vatan kılan milletimizin derin iradesidir.

- 15 Temmuz gibi en alçak saldırılardan birini hukuk içinde kalarak bastırmış olan bu millet daha nice zaferlere imza atacaktır.

- Bu eylem planının arkasında geniş tabanlı bir istişare çalışması var. Arkadaşlarımız ekonomi ve sivil toplum dahil milletimizin her kesimiyle bir araya geldi.

1. AMAÇ: DAHA GÜÇLÜ BİR İNSAN HAKLARI KORUMA SİSTEMİ

Eylem Planının 9 amaçtan oluştuğunu belirten Erdoğan, İnsan Hakları Eylem Planındaki 9 amaçtan ilkinin "daha güçlü bir insan hakları koruma sistemi" olduğunu ifade ederek şöyle konuştu:

- Hedefimiz insan haklarına dayalı hukuk devleti anlayışının daha da güçlenmesidir. Mevzuat ve uygulamayı bu doğrultuda gözden geçirecek ve gereken tüm tedbirleri alacağız.

- Geç gelen adalet, adalet değildir anlayışıyla vatandaşlarımızın sıkıntılarını daha etkin ve şeffaf şekilde çözmek için adımları atıyoruz.

- İnsan Hakları Tazminat Komisyonu, Anayasa Mahkemesine başvuruya gerek kalmaksızın, uzun yargılama zararlarını karşılayacak.

- Barolar, STK'ler ve üniversitelerden temsilcilerin katılımıyla bağımsız bir Ceza İnfaz Kurumları İnsan Hakları İzleme Komisyonu kuruyoruz.

- Hakim ve savcılara coğrafi teminat sağlayarak, hem yargı teminatını güçlendiriyor, hem de kararların hızlanmasını temin ediyoruz.

- Çocuklar, kadınlar, engelliler ve yaşlılar başta olmak üzere suç mağdurlarına yönelik psiko-sosyal destek ve bilgilendirme hizmetlerinin etkinliğini artırıyoruz.

2. AMAÇ: YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKININ GÜÇLENDİRİLMESİ

İnsan Hakları Eylem Planı'nın ikinci amaç başlığının "yargı bağımsızlığı ve adil yargılanma hakkının güçlendirilmesi" olduğunu aktaran Erdoğan, bu alanda bugüne kadar tarihi nitelikte pek çok adım attıklarını anımsattı.

- Gerekçelerin sağlam, tutarlı ve tartışmaları bitiren mahiyette olması için HSK'nin denetim alanını genişletiyor, istinaf dairelerine de bu sebepten dolayı bozma yetkisi veriyoruz.

- İdari yargıda gerekçeli kararın 30 gün içinde yazılmasını zorunlu kılıyoruz.

- Elektronik tebligat uygulamasına, yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızı da dahil ediyoruz.

- İş davalarının daha hızlı sonuçlanmasını temin için, hakimlerin, SGK kayıtlarına bilişim sistemi üzerinden erişebilmesini sağlıyoruz.

- İddianamelerin mağdur ve müştekilere de tebliği uygulamasını başlatıyoruz. İdari davalarda dosyaya sonradan giren bilgi ve belgelerin taraflara tebliğini de zorunlu hale getiriyoruz.

- Avukatların, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruları elektronik ortamda yapabilmelerine imkan sağlıyoruz.

- Dava, icra ve noter harç ve masraflarını sadeleştiriyoruz. e-Duruşma uygulamasını tüm hukuk mahkemelerine yaygınlaştırıyoruz.

3. AMAÇ: HUKUKİ ÖNGÜREBİLİRLİK VE ŞEFFAFLIK

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Eylem Planı'nın üçüncü amacının "hukuki öngörülebilirlik ve şeffaflık" olduğunu aktararak bu yönde atılacak adımlardan bahsetti:

- İdareye yapılan başvurularda idarenin cevap verme süresini 60 günden 30 güne indiriyoruz.

- İstinaf ve temyize başvurma süreleri, gerekçeli kararın tebliğiyle başlayacak.

- Tüm ilk derece ve istinaf mahkemesi kararlarını, kişisel verileri koruma ilkesine uygun şekilde, kamuoyunun erişimine açıyoruz.

- Yargıdaki unvanlı görevler için kıdem şartı aranacak. Hakim ve savcı yardımcılığını sisteme kazandırıyoruz.

- İdare ile yatırımcılar arasındaki uyuşmazlıkları gidermek için, bağımsızlık ve tarafsızlık esasıyla çalışacak, hızlı karar alabilecek 'Yatırım Ombudsmanlığı' kuruyoruz.

- Hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuğun kapsamını genişletiyor, arabulucuların farklı alanlarda ihtisaslaşmasını sağlıyoruz.

4. AMAÇ: İFADE, ÖRGÜTLENME VE DİN ÖZGÜRLÜKLERİNİN KORUNMASI VE GELİŞTİRİLMESİ

Eylem Planının dördüncü amacının, "ifade, örgütlenme ve din özgürlüklerinin korunması ve geliştirilmesi" olduğunu dile getiren Recep Tayyip Erdoğan, bu üç özgürlük alanının, bugüne kadar en çok düzenleme yaptıkları, güçlendirilmesi için en çok gayret gösterdikleri konular arasında yer aldığına işaret etti:

- Mevzuatı ve uygulamayı, ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının en geniş şekilde teminat altına alınması doğrultusunda gözden geçiriyoruz.

- İfade ve basın özgürlüğüne ilişkin standartları yükseltmek için gazetecilerin mesleki faaliyetlerinin kolaylaştırılmasına yönelik tedbirler geliştiriyoruz.

- Hangi dine mensup olursa olsun, kamu ve özel sektör çalışanları ile öğrencilerin, kendi dini bayramlarında izinli sayılmalarını sağlıyoruz.

- Gayrimüslim cemaat vakıfları yönetim kurullarının oluşturulması ve seçimine ilişkin Vakıflar Yönetmeliği’ni yeniden düzenliyoruz.

5. AMAÇ: KİŞİ ÖZGÜRLÜĞÜ VE GÜVENLİĞİN GÜÇLENDİRİLMESİ

Erdoğan, İnsan Hakları Eylem Planı'nın beşinci amacının "kişi özgürlüğü ve güvenliğinin güçlendirilmesi" olduğunu, bu temel hak çerçevesinde pek çok yeniliği hayata geçirdiklerini belirtti:

- Katalog suçlarda 'somut delile dayanma şartı' getirerek, tutuklamanın istisnai bir koruma tedbiri olduğuna ilişkin ilkeyi tahkim ediyoruz.

- Adli kontrol tedbirlerini de, tutuklamada olduğu gibi üst süreye bağlıyoruz.

- İfade vermek için mesai saati dışında gözaltına alma, otelde gecenin bir yarısı gözaltına alma gibi uygulamalara son veriyoruz.

- Eylem Planı ile ifade alma işlemleri artık 7 gün 24 saat yapılabilecek.

- Şikayete bağlı suçlarda açıklamalı davetiye tebliğine rağmen mazeretsiz olarak duruşmaya gelinmemesi halinde, davanın düşürülmesine ilişkin değişiklik yapıyoruz. Böylece yıllarca açık duran dosyaları, sürüncemede kalan yargılamaları ortadan kaldırıyoruz.

6. AMAÇ: KİŞİNİN MADDİ VE MANEVİ BÜTÜNLÜĞÜ İLE ÖZEL HAYATININ GÜVENCE ALTINA ALINMASI

Erdoğan, Eylem Planı'nın altıncı amacının "kişinin maddi ve manevi bütünlüğü ile özel hayatının güvence altına alınması" olduğunu dile getirdi. Kişilerin maddi ve manevi varlığının bütünlüğüyle kastedilenin, fiziksel ve manevi dokunulmazlığı olduğunu belirten Erdoğan, şöyle devam etti:

- İşkence iddialarıyla ilgili disiplin soruşturmalarında zaman aşımını kaldırıyoruz.

- Görevin gereklerine aykırı olarak hak ihlaline sebebiyet veren kamu görevlileri için rücu ve disiplin işlemlerinin etkinliğini artırıyoruz.

- Kadına karşı şiddet suçlarını etkin şekilde soruşturmak amacıyla kurulan özel soruşturma bürolarını ülke genelinde yaygınlaştırıyoruz.

- Tek bir kadının dahi şiddet mağduru olmadığı güne kavuşana kadar kurumların, sivil toplum kuruluşlarının, medyanın ve toplumun tüm kesimlerinin iş birliğiyle bu mücadeleyi sürdüreceğiz.

- Eşe karşı işlenen suçlarla ilgili öngörülen ağırlaştırıcı sebebi, boşanmış eşi de kapsayacak şekilde genişletiyoruz.

- Tek taraflı ısrarlı takip fiillerini ayrı bir suç olarak düzenliyoruz. Şiddet mağduru kadınlara avukat görevlendirilmesini sağlıyoruz.

- İletişimin tespiti ve dinlenmesi şeklindeki koruma tedbiriyle elde edilen kayıtların, beraat kararı halinde yok edilmesini sağlıyoruz.

- Ceza infaz kurumlarında dijital dönüşümü tamamlıyoruz. Bu çerçevede, hükümlü ve tutukluların yakınlarıyla görüntülü görüşebilmeleri yanında, mektup alıp gönderme, dilekçe verme ve sağlık durumunu takip gibi işlemlerde de teknolojiden yararlanılacak.

- Kişisel verilerin işlenmesinde özel hayatın korunmasını sağlamak için KVK Kanunu'nu AB standartlarıyla uyumlu hale getiriyoruz.

7. AMAÇ: MÜLKİYET HAKKININ DAHA ETKİN KORUNMASI

İnsan Hakları Eylem Planı'nın yedinci amaç başlığının, "mülkiyet hakkının daha etkin korunması" olduğunu hatırlatan Erdoğan, şunları kaydetti:

- Kamulaştırmayla ilgili tüm mevzuatı yeniden ele alıyor, kamulaştırmasız el atmaya karşı valilikler nezdinde idari başvuru yolu getiriyoruz.

- İcra ve İflas Kanunu ile ilgili yönetmeliği, mülkiyet hakkının en geniş şekilde korunmasını sağlayacak şekilde yeniden düzenliyoruz.

- İdari yargıda mülkiyet hakkını etkileyen hususların ivedi yargılama usulüyle hızlı biçimde çözümüne imkan sağlıyoruz.

- Kamu idarelerinin taraf olduğu aynı nitelikteki uyuşmazlıklarda 'pilot dava' usulü getiriyoruz.

- İdarenin, haklı olduğu belli olan vatandaşa 'git davanı aç, kazan öyle gel' şeklinde özetleyebileceğimiz tavrına son veriyoruz.

- Yerleşik yargı içtihatlarının idare tarafından düzenli olarak takip edilmesini sağlayarak, başvuruları kabul etme ve davadan vazgeçme gibi konularda kurumların yetkilerini artırıyoruz.

- Tapu siciline idareler tarafından konulan kamusal kısıtlamaları da elektronik ortamda malik ve ilgililerin erişimine açıyoruz.

8. AMAÇ: TOPLUMSAL REFAHIN GÜÇLENDİRİLMESİ VE KIRILGAN KESİMLERİN KORUNMASI

Erdoğan, İnsan Hakları Eylem Planı'nın sekizinci amacının, "toplumsal refahın güçlendirilmesi ve kırılgan kesimlerin korunması" olduğunu bildirdi. Bu amaç altındaki hedeflere çocuk haklarıyla başladıklarını vurgulayan Erdoğan, şu görüşleri paylaştı:

- Çocukların dijital riskler, siber zorbalık ve internet bağımlılığından korunmasına yönelik çalışmaları en üst seviyeye çıkarıyoruz.

- Uluslararası koruma ve geçici koruma kapsamındaki kimsesiz çocukların bakım ve gözetiminin daha etkin sağlanabilmesi için tüzel kişi vesayet sistemini hayata geçiriyoruz.

- Çocuk mahkemelerini çocuk dostu olacak şekilde tasarlıyor, duruşmalara hakim, savcı ve avukatların cübbesiz katılımına imkan sağlıyoruz.

- Aile mahremiyeti ve çocuğun üstün yararının daha iyi korunabilmesi amacıyla aile ve çocuk mahkemelerinin müstakil bir kampüs içinde bulunacağı yeni bir adliye mimarisi modeli geliştiriyoruz.

- Denetimli serbestlik müdürlüklerinde çocuk büroları kuruyoruz. Suça sürüklenen çocukların adli süreçlerinin her aşamasını, bu bürolar vasıtasıyla takip ediyoruz.

- Gençlerin toplumsal ve demokratik hayata katılımını artırmak için ortaöğretim müfredatına 'gönüllülük çalışmaları' koyuyor ve bunu üniversitelerde de yaygınlaştırıyoruz.

- Gençleri aile kurmaları yönünde teşvik için evlilik yardımının kapsamını genişletiyoruz. İş gücü piyasasına aktif katılımları için Genç İstihdamı Ulusal Strateji Belgesi hazırlayarak staj imkanlarını geliştiriyoruz.

- İstanbul'da BM Gençlik Merkezi kurulmasına yönelik çalışmalara hız veriyoruz. Böylece BM 2030 Gençlik Stratejisi'nin etkin bir şekilde uygulanması hedefine katkıda bulunmak istiyoruz.

- Engelli bireylerin üst kademe kamu yöneticiliği ile mesleklerine uygun görevlerde istihdamını zorlaştıran hükümleri tespit edip kaldırıyoruz.

- Ağır hasta, yaşlı veya engelli hükümlülerin cezalarının konutlarında infazının imkanlarını artırıyoruz.

- Yaş veya sağlık sebebiyle ceza infaz kurumunda hayatını tek başına idame ettiremeyen hükümlüler için denetimli serbestlik uygulamasının alanını genişletiyoruz.

- Tabiatı ve çevreyi beraber paylaştığımız hayvanları 'mal' olarak değil 'can' olarak gören bir anlayışla mevzuat değişikliği yapıyoruz.

- Uyuşturucu kullanımından ilk kez denetimli serbestlik kararı alanların rehabilitasyon ve tedavilerinin ara kontrollerle izleneceği, 5 yıl süreli Bağımlılık Takip Modeli kuruyoruz.

9. AMAÇ: İNSAN HAKLARI KONUSUNDA ÜST DÜZEY İDARİ VE TOPLUMSAL FARKINDALIK

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Eylem Planı'nın dokuzuncu ve son amaç başlığının, "İnsan Hakları Konusunda Üst Düzey İdari ve Toplumsal Farkındalık" olduğunu belirtti:

- Eylem Planı'nın tüm hatlarıyla uygulamaya geçirilmesinin ancak insan hakları duyarlılığıyla meselelere yaklaşılmasıyla mümkün olduğuna inanıyoruz.

- Bu kapsamda, kamudan başlayarak toplumun tamamında insan hakları duyarlılığının artırılması için faaliyetler planlıyoruz. Sosyal, siyasal ve kültürel alanda insan odaklı ve insan haklarına duyarlı uygulamaların geliştirilmesini sağlayacak hazırlıklar içindeyiz.

- İnsan haklarına duyarlı çalışmalarıyla, emsallerine göre öne çıkan kamu görevlilerini ödüllendiriyoruz. Kolluk görevlilerinin eğitim faaliyetlerinde, temel insan hakları konularına daha etkin şekilde yer veriyoruz.

- Hakim, savcı ve avukat adaylarına Anayasa Mahkemesi'nde staj imkanı getiriyoruz.

- Hakim ve savcılar ile kamu görevlileri için sosyal medya etik ilkelerini, tarafsızlık anlayışını esas alarak belirliyoruz.

- İnsan hakları farkındalığını idarenin kapalı devre bir faaliyeti olarak görmüyor, bu işi vatandaşlarımızla etkileşim içerisinde yapıyoruz. Bu anlayışla her yıl Türkiye İnsan Hakları Raporu hazırlanmasını ve kamuoyu ile paylaşılmasını sağlıyoruz.

- Vatandaşımızın yargısal süreçler ve insan haklarını ilgilendiren işlemler hakkında hızlı ve doğru bilgilenebilmesi için adliyelerdeki basın sözcülüğünü daha etkin hale getiriyoruz.

- Birleşmiş Milletler İş Hayatı ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri dikkate alınarak iş ve çalışma hayatına ilişkin ulusal rehber ilkeleri hazırlıyoruz. Her iş gibi insan haklarının temelinde de eğitim bulunuyor. İnsan hakları bilincinin küçük yaşlardan itibaren yerleşmesi amacıyla ilk ve ortaöğretimde bu konuları içeren ders programları geliştiriyoruz.

- Kamu Personeli Seçme Sınavı, Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı, Hakim ve Savcı Adaylığı Sınavı gibi sınavlarda, adayların insan hakları hukuku alanındaki bilgilerini daha etkin şekilde ölçüyoruz. Böylece insan hakları noktasında duyarlı, bilinçli ve bilgili insan kaynağımızın da gelişeceğini düşünüyoruz. Hukuk eğitiminin kalitesinin artırılması bunun için çok önemlidir.

- Hukuk fakültelerinde öğrenim süresini 5 yıla çıkarıyoruz. Kontenjanlarını da daha nitelikli eğitim verilecek şekilde gözden geçiriyoruz. Adalet meslek yüksekokullarının sadece örgün eğitim vermesini sağlıyoruz.

''DEVLETİN TÜM KURUMLARINA VE SİYASETE BÜYÜK İŞ DÜŞÜYOR''

İnsan Hakları Eylem Planı belgesini, 9 amaç başlığı altında, 50 hedef ve kapsadığı 393 faaliyetle özetleyen Erdoğan, "Elbette, İnsan Hakları Eylem Planı bir dilek ve temenni belgesi değildir." dedi.

Erdoğan, bu belgede yer alan hususların amaçlandığı şekilde hayata geçebilmesi için devletin tüm kurumlarına ve siyasete büyük iş düştüğüne işaret eti:

- Eylem Planı'nda yer alan hususlardan yasal düzenleme gerektiren konuların muhatabı Türkiye Büyük Millet Meclisi'dir. İdari tasarruf gerektiren konuların muhatabı ise Cumhurbaşkanlığı ve bakanlıklar ile ilgili kurum ve kuruluşlardır. Şüphesiz bu planda öngördüğümüz faaliyetlerin tam anlamıyla hayata geçmesi, öncelikle ve esas itibarıyla anayasa konusudur.

''NİHAİ AMAÇ YENİ VE SİVİL BİR ANAYASA''

"Eylem Planımızın nihai amacı, yeni ve sivil bir anayasadır." vurgusu yapan Erdoğan, Çünkü anayasanın, hak ve özgürlükleri koruyup geliştirecek toplumsal iradenin en güçlü ve korunaklı zemini olduğunu söyledi. Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:

- Anayasalar, en genel tanımları itibarıyla vatandaşla devlet arasındaki ilişkileri belirleyen, temel hak kategorilerini düzenleyen, toplumsal sözleşme niteliğindeki belgelerdir. Bununla birlikte ülkemizdeki yeni anayasalar genellikle darbe dönemlerinde yapılmıştır.

- Mevcut 1982 Anayasamız da darbe dönemi şartlarında hazırlanan anayasalardan biridir. Bu anayasa milletin doğrudan veya dolaylı iradesiyle birçok kez değiştirilmiş olsa da, hazırlık sürecindeki dinamiklerin ürünü olan ruhun tortuları, attığımız her adımda kendini hissettirmektedir.

- Anayasada yaptığımız her değişiklik, elbette daha güçlü demokrasi yolunda atılmış değerli birer adımdır. Buna rağmen özgürlükler konusunda geneline hakim olan mütereddit ve istisnası bol üslubu anayasamızı, bu ruhtan hala arındırabilmiş değiliz.

- Biz, geleceğe emin adımlarla yürümemizi temin edecek ve milli iradeyi tam anlamıyla yansıtacak yeni ve sivil bir anayasaya olan ihtiyacımızı her fırsatta dile getirdik. Bilhassa son 10 yıldır bunun mücadelesini her zeminde verdik.

- Başlattığımız girişimler, çeşitli sebep ve saiklerle akamete uğratıldı. Milletimize taahhüt ettiğimiz şekilde, hak ve özgürlükler temelinde hazırlanmış, yeni ve sivil bir anayasayı henüz ülkemize kazandırabilmiş değiliz.

Türkiye'nin demokratik ve ekonomik kalkınma mücadelesinde kat ettiği mesafe ve yükselen toplumsal talebin, yeni anayasa ihtiyacını artık ertelenemez hale getirdiğini vurgulayan Erdoğan, şunları kaydetti:

- Bunun için, geçtiğimiz haftalarda yeni ve sivil anayasa teklifimizi yeniden milletimizin takdirine sunduk. Milli iradenin üstünlüğü esasına göre hazırlanacak yeni bir toplumsal sözleşme metnini, Cumhuriyetimizin 100'üncü yılını karşılamaya hazırlandığımız şu dönemde ülkemize kazandırmanın, tarihi sorumluluğumuz olduğuna inanıyoruz. İşte bu sebeple, devleti yaşatmanın ancak insanı yaşatmakla mümkün olacağı anlayışı üzerine bina edeceğimiz yeni anayasa hedefimizi, İnsan Hakları Eylem Planımızın nihai amacı olarak belirledik.

- Yeni anayasa, herkesin anayasası olacaktır. Bunun için tüm siyasi partilerimizi, kurumlarımızı, sivil toplum kuruluşlarımızı, akademimizi, ülkemizin geleceği konusunda sözü olan herkesi, yeni anayasa yapım sürecine katılmaya davet ediyoruz. Cumhur İttifakı olarak biz kendi çalışmamızı elbette yapıyoruz, yapacağız.

- Diğer partilerin ve kesimlerin teklifleriyle nihai şeklini vereceğimizi ümit ettiğimiz yeni anayasayı, milletimizin takdirine sunarak, Türkiye’nin önünde aydınlık bir dönemin kapılarını açmak istiyoruz.

Erdoğan, Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Devlet Bahçeli başta olmak üzere, yeni anayasa çalışmasına destek veren ve verecek olan herkese teşekkür ederek İnsan Hakları Eylem Planı'nın hayırlı olmasını diledi, hazırlanmasında emeği geçenlere şükranlarını sundu.

erdoğan uyuşturucu devlet bahçeli çocuk dijital anayasa cumhurbaşkanı erdoğan yeni anayasa anayasa mahkemesi avukat kadın icra HSK demokrasi kadına şiddet kadınlar recep tayyip erdoğan ifade yargı çocuklar idare şiddet noter eDuruşma ekonomik Reform Demokratik kadına karşı şiddet siber STK İnsan Hakları Eylem Planı yenilik adli kontrol gayrimüslim özel hayat Hukuk Fakültesi Engelliler staj refah 5 yıl 1982 anayasası Hakim ve savcılar istinaf İflas yaşlılar kadın hakları ifade özgürlüğü kamu personeli seçme sınavı basın özgürlüğü İcra ve İflas Kanunu 2030 özgürlükçü değişim Güvence katılımcı yargı bağımsızlığı şiddet mağduru Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı siber zorbalık mülkiyet hakkı şeffaflık